If Only

"If only I could turn back the hands of time, I would have been a wiser person."

Iyan ang sinabi ni Lola sakin nung minsang nagkwentuhan kami sa kwarto namin. Tinukoy niya ang pagiging sobrang bukas niya pagdating sa pera sa kanyang mga anak, dahilan kung bakit ngayon ay wala siya ni isang kusing sa kanyang bulsa.

Noong malakas pa ang Lola, napakasipag niyang mananahi. Bawat damit na dumadaan sa kanyang makina ay nagiging obra maestra niya. Kilala siya sa kanilang tailoring shop sa Miriam bilang 'Nang Gie.' Malapit siya sa kanilang mga supervisors dahil sa angking galing niya. Kasabay niyon syempre ay ang bilis ng pagpasok ng pera kay Lola.

Kung anong bilis kumita ni Lola, ay siyang bilis naman niyang gumastos. Bigay dito, bigay doon sa mga anak niyang babae na may mga sarili ng pamilya. Ayon sa kanya, mali daw pala iyon. Dapat nagtira rin siya sa kanyang sarili. Ngayon tuloy na matanda na siya ay wala man lang madukot ni singko tuwing nagkakasakit siya.

Bilang isang baguhan sa mundo ng mga manggagawa, tumatak sa isip ko ang mensaheng iyon ni Lola. Kailangang magtipid.

"Spend a little less than what you earn," dagdag pa ni Lola.

Inilapat ko ang leksyong iyon sa buhay ko. Nagpapasalamat ako sa Diyos dahil kuripot ako pagdating sa sarili ko. Ayokong bumili ng mga bagay na di ikasusulit ng pera. Kung gagastos man ako, sisiguraduhin kong investment ang pupuntahan ng pera ko. Tulad ng pag-aaral ng mga kapatid ko. Kahit gusto kong bumili ng libro tuwing sweldo, pipigilan ko ang sarili ko. Iniisip ko palagi ang mga mas mahalagang bagay tulad ng kinabukasan.

Mahirap ang buhay sa ngayon. Lalo na siguro bukas kung magwawaldas ako ngayon. Kaya dapat magtipid at mag-ipon. Tama si Lola, dapat isipin ko rin ang bukas. Mali ang magpasanay sa mga tao na palagi kang mayroon dahil matututo silang umasa. Tulad ng ilan sa mga anak ng Lola, naghihikahos sila ngayong wala nang hanapbuhay ang kanilang ina. Nahihirapan silang magpatuloy.

Ang bawat tao sa ating buhay ay isang buhay na leksyon.

Marami nang naituro sa akin ang Lola.

Saanman

Nakausap ko si Lola kagabi matapos ang mahabang panahon na rin ng di namin pagpapansinan dahil masyado akong lango sa trabaho at trabaho, di ko inakalang mag-fi-field trip pala kami sa probinsya at Kalookan kung saan nakatira ang mga ebidensya ng kanyang mga alaala. Hindi kasi kita nakita. Paalis ka na nung dumating ako. Di mo na nahintay akong magsalita nang maayos.

Di ko man lang naitanong sayo kung pwede mo ba kung isama sa fire truck mo tuwing reresponde kayo sa sunog ng mga kasama mo. O kaya kung pwede mo rin ba akong turuang kumanta katulad nung kantang tinuro mo sa tatay ko nung maliit pa siya,di na maalala ni Lola ang pamagat ng kantang yun. Sinubukan niyang kantahin pero di ko na maintindihan ang tono niya, parang tunog ng maluwag na string ng gitara. Tumugtog ka rin daw ng gitara at magaling ka pang sumayaw. Sabi ni Lola madalas ka raw maimbitahan noon sa mga sayawan. Kaya ka ba naging babaero? Playboy ka raw sabi ni Lola. Madalas mo raw siyang daanan sa Prime (patahian kung saan nananahi si Lola) pagkagaling mo sa munisipyo at sabay kayong uuwi. Siguro mahal mo si Lola. Siguro. Kasi nagkaron kayo ng 4 na anak. Tatlo sa apat na yun, sayo kumuha ng itsura at ugali. Nakopya ni Papa halos lahat sa'yo, pati ang boses mo.

Alam mo bang ang boses ni Papa ang gumigising sakin pag tulog ako, literal tsaka hindi. Kapag tulog ang diwa ko, naibabalik yun ng boses ni Papa. Kaya pala, boses mo rin pala yun.

Sabi ni Lola, dinalhan mo siya ng makinang may motor nung dinalaw mo siya sa Bicol, pagkatapos niyong maghiwalay o pagkatapos kayong "paghiwalayin ng tadhana", sabi nga ni Lola. Gusto ko sanang itanong kay Lola kung mahal ka pa rin ba niya pagkatapos ng lahat?

Hinihimas-himas ni Lola ang kaliwang braso ko habang nag-uusap kami. Tinitingnan niyang parang telang tatahiin ang braso ko.

"Ganitong-ganito ang braso ni Guiller, mabalahibo," sabi ni Lola.

Pag tumitingin ako sa braso ko ngayon, naiisip kong di mo pala ko iniwan.